در حسرت الفبا

 به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای خراسان شمالی، از دلواپسی عظیمی که در دل داشت تا پاسی از شب بیدار بود، گوشه اتاق کز کرده، زانوهای لرزانش را درآغوش گرفته بود و چشم از ساعت دیواری بر نمی داشت. اما می دانست دیر یا زود فردا خواهد آمد .

 لیلا با صدای کوبه در از جا پرید و به آن سمت دوید در را باز کرد ، با دیدن صاحب جمال نتوانست جلوی اشک هایش را بگیرد. رنگش پریده و نگاه ملتمسانه اش را به صاحب جمال دوخته بود ، صاحب جمال او را در آغوش کشید و گفت: نگران نباش خدا بزرگ است.

صاحب جمال رحیمی از زنان فعال روستای گرکز است که بارها و بارها  برای ادامه تحصیل این دختر ده ساله با پدر و مادرش صحبت کرده  است اما آن ها رضایت نمی دهند که نمی دهند. خود او هم که حالا  26 ساله است سیزده سال بیشتر نداشت که ترک تحصیل کرد. معلم بداخلاق بشدت او و همکلاسی هایش را کتک می زد این بود که بدستور پدر با درس و مدرسه خداحافظی کرد و بهمراه برادرش برای چوپانی به دامن کوهها و دشت ها رفت.  ليلا و بسياري دیگر از دختران مناطق محروم خراسان شمالی مدت هاست که با حسرت به صندلی های مدرسه می نگرند.

کودکان بازمانده از تحصیل

آمار بازماندگان از تحصيل در مناطق روستايي و محروم خراسان شمالی به وي‍ژه در شهرستان راز و جرگلان بالاست. منظور از کودک بازمانده از تحصیل، گروه سنی 6 تا 18 سال است که در پروسه آموزشی حضور ندارند.

بر اساس قانون، تحصیل اجباری در ایران شامل هشت سال دوره‌های ابتدایی و راهنمایی است و والدینی که فرزندان 6 تا ۱۴ سال خود را به مدرسه نفرستند مجرم هستند و باید جریمه شوند، اما این قانون ضمانت اجرایی ندارد.

در میان کودکان بازمانده از تحصیل آسیب پذیری دختران به دلیل شرایط خاص حاکم بر برخی از نقاط کشور بیشتر و به عنوان یک مشکل جدی آموزشی و پرورشی مطرح است.

مدیرکل امور بانوان استانداری خراسان شمالی عوامل اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي را در ترک تحصيل کودکان دخيل مي داند و مي گويد: بازماندن از تحصيل يا ترک تحصيل در مناطق مختلف این استان دلايل متفاوتی دارد.

ملیحه يغمائي با اشاره به نقش موثر دختران در فعاليت هاي روزانه عشایر، مي افزايد: مدرسه عشایری در خراسان شمالی وجود ندارد، پارسال با کمک خيران برای جذب دختران عشایر به تحصیل در منطقه مراوه تپه يک مدرسه ساخته شد امّا از 40 دانش آموز عشایر فقط پنج نفر در مدرسه ثبت نام کردند که با ورود دستگاه قضائي و اعلام جرم در صورت ممانعت از تحصيل دختران، مشکل در اين منطقه برطرف شد و دختران عشاير مشغول تحصيل شدند.

پایان مقطع ابتدایی و خداحافظی با درس و مدرسه

اکثر دختران مناطق محروم خراسان شمالی فقط تا پايان مقطع ابتدائي تحصيل مي کنند و وارد مقطع متوسطه نمي شوند. برخی منابع گفته اند بيش از 400 دانش آموز در خراسان شمالی ترک تحصيل کرده اند.

به گفته کارشناسان بنا بر علل مختلف از جمله ازدواج زودهنگام، 17 درصد دختران قبل از مقطع متوسطه اول و 19 درصد قبل از متوسطه دوم از تحصیل بازمی مانند.  

خانم یغمایی ازدواج زودهنگام دختران را یکی دیگر از علل آمار بالای ترک تحصيل در منطقة جرگلان عنوان می کند و می گوید : خراسان شمالی جزء سه استانی است که در زمینه ازدواج زودهنگام کودکان  آمار نگران کننده ای دارد.

يغمايي به تدوين بستة آموزشيِ مهارت هاي ازدواج و تصويب آن در کارگروه بانوان و خانوادة‌ استانداري اشاره می کند و می افزاید: در سه منطقة استان که آمار ازدواج کودکان زير 13 سال بالاتر است بصورت پایلوت اين طرح آموزشي با همکاري برخي دستگاههاي اجرايي و اوليا در قالب هاي مختلف همچون تئاتر و قصه گويي اجرا مي شود.

وی مهارت آموزي در کنار علم آموزي و استفاده از اهرم هاي بازدارنده براي جلوگيري از ازدواج زود هنگام دختران و تنظيم ميثاق نامة‌ احقاق حقوق دختران را از دیگر برنامه هاي در دست اجرا براي ادامة تحصيل آنان در مناطق مختلف خراسان شمالی برشمرد.

بي سرپرستي کودکان، فقر اقتصادي و معضلات اجتماعي همچون اعتياد والدين نيز از ديگر عوامل انصراف کودکان از تحصيل است.

مختلط بودن برخی مدارس  متوسطه نیز از دلايل ممانعت خانواده ها از تحصيل دختران است که اذعان معاون پژوهش برنامه ریزی و منابع انسانی استان مبنی بر وجود 550 کلاس درس مختلط در مقطع متوسطه اول گواهی بر این این ادعاست.

قنبر علی خوش آیینه معاون پژوهش، برنامه ریزی و منابع انسانی آموزش و پرورش خراسان شمالی می گوید: هزار و 200 کلاس درس چند پایه در مقطع ابتدایی و 550 کلاس درس متوسطه اول مختلط هستند.

خوش آیینه می افزاید: بر اساس اعلام ثبت احوال استان، 900 ازدواج سال 96 برای دختران 10 تا 15 سال ثبت شده و دو هزار و 400 ازدواج بین 15 تا 18 سال در خراسان شمالی ثبت شد.

در برخي از مناطق مدارس متوسطه، هنرستان و مدارس شبانه روزي وجود ندارد و دانش آموزان بايد براي تحصيل مسافت هاي طولاني را طي کنندکه اين مشکل نيز عاملي در ترک تحصيل دانش آموزان به ويژه دختران محسوب مي شود.

در خراسان شمالی حدود هزار کلاس درس دو نوبته هستند که نیاز به احداث و فضاسازی کلاس های جدید است.

اما امین فلاح مدیرکل نوسازی توسعه و تجهیز مدارس خراسان شمالی هم از ساخت مدارس جديد به تفکيک جنسيتي و ساخت مدرسة سه کلاسه به جای مدرسه خشتی روستای بوياخلي جرگلان با همکاري معاونت زنان رياست جمهوري و تعامل خيران با 800 ميليون تومان اعتبار خبر داده و می گوید : در راستای جذب دانش آموزان بازمانده از تحصیل ساخت هنرستان با کمک بنياد برکت ، ستاد اجرائي فرمان امام و بنياد علوي در حال اجراست.

به گفته فلاح  121 مدرسه خشتی و گلی استان تا پایان امسال نوسازی و 100 درصد برچیده خواهند شد.

احمد آبادی از اعضای بنیاد برکت خراسان شمالی هم می گوید: در هر منطقه ای که اداره کل نوسازی مدارس در زمینه ساخت ، تجهیز و نوسازی اعلام نیاز بکنند بنیاد برکت با همکاری خیران وارد عمل می شود.

احمدآبادی که خود از خیران در ساخت مدارس خراسان شمالی است ، می افزاید: از ابتدای تاسیس این استان در سال 84 تاکنون 161 پروژه در مناطق محروم با 460 کلاس درس با کمک خیران این بنیاد تاسیس شده است.

آمار نامعلوم تارکان و بازماندگان از تحصیل خراسان شمالی

خانم محمدی مشاور تحصیلی اداره کل آموزش و پرورش خراسان شمالی از ارائه آمار بازماندگان و یا ترک تحصیل کنندگان خودداری می کند و می گوید: ما نمیتوانیم اطلاعات را بیرون بدهیم باید از طریق حراست آموزش و پرورش این آمار را تهیه کنید.

سرپرست اداره کل آموزش و پرورش استان هم در این زمینه مصاحبه نکرد.

محمد مهدی محمدي رييس اداره شهرستان راز و جرگلان نیز که حاضر به مصاحبه حضوري نشد در تماس کوتاه تلفني از ارائه آمار دقيق بازمانگان از تحصيل در اين شهرستان خودداري می کند و بصورت کلی می گوید: آمار ترک تحصیل در اين منطقه بالاست.

وي مي افزايد: در قانون اساسي به صراحت آمده آموزش تا پايان دوره عمومي رايگان است اما در اين شرايط اين اتفاق نمي افتد ، جامعه مشکل اقتصادي دارد و ما نمي توانيم همه چيز را رايگان به دانش آموزان ارائه کنيم.

محمدي می افزاید: خيراني از شهرستان هاي تهران ، چابهار ، کرمان ، مشهد و بجنورد سالانه بالغ بر 500 ميليون تومان برای تهيه لوازم التحرير و پوشاک به دانش آموزان کمک مي کنند.

مهدی مودی معاون سواد آموزی اداره کل آموزش و پرورش خراسان شمالی هم با بیان اینکه بازماندگان از تحصیل 10 تا 19سال  و بالاتر شامل ماموریت نهضت سواد آموزی می شوند ، می گوید: افراد بی سوادی که سنشان از 7 سال رد شده باشد و 10 سال تمام داشته باشند می توانند در نهضت سواد آموزی ثبت نام کنند.

مودی می افزاید: بر اساس سرشماری سال 95 از کل جمعیتِ بیش از 135 هزار نفری 10 تا 19 سال این استان افزون بر 134 هزار نفر باسواد و 1395 نفر بیسواد بودند که در دو سال اخیر 431 نفر در کل استان جذب نهضت سواد آموزی شدند و ممکن است بخشی هم در مدارس ابتدایی جذب شده باشند.   

ترک تحصیل پسران

اشتغال برای کسب درآمد و تامين معاش خانواده و دوري از مدارس پسران از عوامل ترک تحصيل پسران در خراسان شمالی است.

سعید روشنايي کارشناس ارشد روانشناسی و مدرس دانشگاه در این زمینه می گوید: اطمينان نداشتن از آينده شغلي بعنوان امنيت ذهني سبب مي شود درس خواندن و مدرک گرفتن از اولويت هاي خانواده ها نباشد.

روشنایی می افزاید: اين افراد بعضا از پروسه آموزش خارج می شوند و بدليل نداشتن تحصيلات کافي به اشتغال کاذب در شهرهاي بزرگ روي مي آورند و محل زندگي خود را در روستاها ترک مي کنند.

تاثیر منفی ترک تحصیل و ازدواج زودهنگام برای کودکان

وی با اشاره به تبعات منفي ترک تحصيل کودکان مي گويد: کودکي که کودکي نکرده، تحصيل نکرده و مهارتهاي لازم را کسب نکرده است اعتماد به نفس لازم براي اداره زندگی و تربيت نسل بعد را ندارد و سرخوردگی و آثار منفي بسياري براي او، خانواده اش و در نهايت براي اجتماع در پی خواهد داشت.

افسانه فخراني کارشناس ارشد روانشناسي اجتماعي و مشاور تحصیلی چند مدرسه در بجنورد ، نهادينه کردن شعار "آموزش و تحصيل حق همه است" با همکاري دولت ، آموزش و پرورش ، سازمان هاي خيريه و مردم نهاد و علماي ديني را از راهکارهاي جلوگيري از ترک تحصيل کودکان عنوان می کند.

وی درباره تبعات ازدواج زود هنگام دختران هم می گوید:  کودکان بدلایل متعدد از جمله فقر مالی از پروسه آموزش خارج می شوند و مهارت های لازم را نمی بینند و نمی توانند مادران خوبی باشند. تبعات منفی این مسئله علاوه بر اینکه دامن خانواده ها را می گیرد جامعه و حتی نسل های آینده را تحت الشعاع قرار خواهد داد.

حجت الاسلام اسدی کارشناس مذهبی معتقد است ازدواج یک سنت حسنه است اما باید زمانی انجام شود که فرد علاوه بر بلوغ جسمی از بلوغ عقلی نیز برخوردار باشد.

مهارت آموزی راهکاری برای تضمین جامعه ای سالم

مدیرکل دفتر امور زنان و خانواده وزارت آموزش و پرورش هفته قبل در نشست کارگروه بانوان خراسان شمالی با بیان اینکه  تعداد زیادی از دختران زیر 13 سال در خراسان شمالی ازدواج می کنند ، بر بررسی نقش و سیمای زن در کتاب های آموزشی دوره ابتدایی تاکید کرد و از تدوین کتاب آموزش حقوق شهروندی برای  دختران و همچنین شناسایی چالش ها و نیازهای دختران متولد دهه هشتاد خبر می دهد و می گوید: براساس مطالعات انجام شده، نیازها و روحیات این نسل با نسل های قبل، متفاوت است و باید به آن توجه شود.

فرحناز مینایی پور می افزاید: در 5 استان کشور که بیشتر مبتلا به ترک تحصیل دختران هستند بررسی و پژوهش هایی در دست انجام است و تا پایان امسال بسته عملیاتی پیشنهاد می دهیم که در بودجه برای اجرایی شدن این طرح اعتبار خوبی اختصاص داده شود.

وی از تهیه طرح نما برای افزایش سطح سواد زندگی برای دختران پایه یازدهم هم می گوید و می افزاید: در این طرح تلاش می کنیم مسیر ازدواج موفق را به دختران نشان بدهیم.

لیلا یکی از 17 درصد دخترانی است که بدلایل مختلف قبل از مقطع متوسطه اول از تحصیل باز مانده. این دانش آموزان بخشی از آینده جامعه ما را تشکیل می دهند و لازم است مسئولان برای بازگشت دوباره این گوهرهای گرانبها به صدف تعلیم و تربیت تلاش کنند و فریاد بی صدای آنان را بشنوند.

نویسنده : مهری شهرکی

آلبوم تصاویر

در حسرت الفبا در حسرت الفبا در حسرت الفبا در حسرت الفبا در حسرت الفبا در حسرت الفبا در حسرت الفبا در حسرت الفبا در حسرت الفبا در حسرت الفبا در حسرت الفبا در حسرت الفبا در حسرت الفبا در حسرت الفبا در حسرت الفبا در حسرت الفبا در حسرت الفبا در حسرت الفبا